درباره تجربه دینی

خبرگزاری مهر - گروه دین و اندیشه: تجربه دینی را می‌توان تجربه واقعه و حادثه‌ای دانست که شخص از سر می‌گذراند و نسبت به آن آگاه است، هر چند این تجربه از تجربه‌های متعارف و معمولی متفاوت است چرا که متعلق این تجربه موجودی مافوق‌ طبیعی مانند خداوند یا چیزی مربوط با خداوند دانسته می‌شود.

بنابراین تجربه دینی، تجربه‌ای معنوی است که اولأ متعلق آن موجودی فوق طبیعی است و در محدوده دین صورت می‌گیرد و ثانیأ فاعل آن در توصیف حالات و تجارب خود از مفاهیم و تعابیر دینی استفاده می‌کند.

بحث از تجربه دینی از آن دست مباحثی است که در فضای فکری فلسفی و دینی ایران بسیار مورد توجه و اقبال قرار گرفته است هر چند از نظر مالک حسینی، عضو هیئت علمی گروه فلسفه دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران، هنوز اثری جامع درباره این موضوع در زبان فارسی وجود ندارد؛ اثری که در کنار گزارشهایی از احوال کسانی که تجربه دینی به آنها دست داده است، به ماهیت این تجربه بپردازد، نظریه‌های اصلی در این باره را مطرح کند و از نقد این نظریه‌ها نیز فارغ نباشد.

به گفته مؤلف کتاب "درباره تجربه دینی"، این اثر برای رفع چنین نقصانی تدارک دیده شده و وی آن را در پنج بخش اصلی تدوین کرده است. در ابتدای هر بخش خلاصه‌ای بسیار کلی و در عین حال روشنگر از آن قسمت آمده است. نخستین بخش گزارشی است از قدیسه ترزا که وی در آن درباره دو نوع مختلف تجربه دینی خود سخن می‌گوید. وی در اولی ادعا می‌کند که متوجه عیسی مسیح شده که بر او ظاهر گشته و با او سخن گفته است و در دومی وصف می‌کند که به تدریج رستاخیز عیسی و جلال و شکوه او را با چشم دل دیده است.

بخش دوم عنوان "تجربه دینی: اصل و منشأ دین" را بر خود دارد و ویلیام جیمز در آن ابتدا چهار ویژگی تجربه عرفانی را بیان می‌کند و سپس با توسل به تجارب عرفانی سنتهای گوناگون به توضیح آنها می‌پردازد.

ویلیام پی آلستون در سومین بخش از این کتاب با عنوان "تجربه دینی: ادراک خدا" پس از ذکر این نکته که می‌خواهد آگاهی بی‌واسطه – نه باواسطه- به خدا را بررسی کند، الگوی ادراکی خود یعنی "نظریه نمود" را به طور موجز طرح می‌کند. بر اساس این الگو، ادراک عبارت است از اینکه چیزی خود را به نحو معین بر من جلوه‌گر کند، صرف‌نظر از اینکه من به مفهوم‌سازی از آن بپردازم یا حکمی درباره‌اش صادر کنم.

در بخش بعدی در مطلبی با عنوان "تجربه‌های دینی: گزارشهای تفسیری" از وین پرادفوت توصیف یک تجربه دینی شامل ارجاع به مجموعه باورهای تجربه کننده که حنثی نیز نیستند، دانسته شده است.

در نهایت در پنجمین و آخرین بخش با عنوان "نقد تجربه دینی" مایکل مارتین پس از آنکه به اختصار برهان بر وجود خدا بر مبنای تجربه دینی را بیان می‌کند، به نقد مقدمه اول آن می‌پردازد. از نظر مارتین، درست همان قدر که محتمل است این تجربه علتی بیرونی داشته باشد، محتمل است که تبیینی روان‌شناختی نیز داشته باشد.

مالک حسین در پایان کتاب، پیوستی را نیز آورده است که نمونه‌هایی از گزارشهای تجربه‌های دینی در عالم اسلام هستند تا بدین نحو نسبت موضوع تجربه دینی را با سنت اسلامی و تناسب طرح این موضوع را در مباحثات فلسفی و دینی اسلامی روشنتر سازد.

کتاب "درباره تجربه دینی" شامل مجموعه مطالب و مقالاتی از قدیسه ترزا، ویلیام جیمز، ویلیام آلستون، وین پرادفوت و مایکل مارتین با ترجمه مالک حسینی در شمارگان 2000 نسخه و قیمت 2800 تومان به تازگی از سوی انتشارات هرمس منتشر شده است.